Nhiều du khách phải vái vọng khi đi lễ chùa Hương 2016

Ngày mồng 6 Tết mới khai hội Chùa Hương (xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội), nhưng năm nay, du khách thập phương về trẩy hội du lịch chùa Hương từ rất sớm với lượng khách rất lớn.

Theo ông Nguyễn Chí Thanh, Trưởng Ban quản lý Khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn, lượng khách du lịch chùa Hương ước tính hết ngày mồng 5 Tết sẽ đạt khoảng 15 vạn lượt du khách. Trong đó, ngày mồng 3 Tết, lượng du khách về trẩy hội chùa Hương là 3,9 vạn lượt khách, ngày mồng 4 Tết là 5 vạn lượt khách. Ước tính, ngày mồng 5 Tết, lượng du khách đạt khoảng 7 vạn lượt khách.

Ông Thanh cho hay, các ngày 29, mồng 1 và mồng 2 Tết, Ban Quản lý miễn vé thắng cảnh đối với các du khách thập phương và người dân địa phương về lễ chùa.

Cũng theo lời ông Thanh, trong những ngày qua, lượng du khách về trẩy hội quá đông, sau khi đi cáp treo vào thì tắc nghẽn, cổng vào động Hương Tích thì nhỏ, trong động cũng chỉ chứa được lượng người nhất định nên đã xảy ra tình trạng ùn ứ khách.

Theo quan sát của phóng viên, lượng du khách về du lịch chùa Hương những ngày đầu năm này rất đông, trong khi đường vào động Hương Tích thì nhỏ, nên đã có không ít du khách đến nhưng không thể vào được trong động bái Phật, đành đứng ngoài vái vọng rồi quay về cho kịp giờ đò ra.

Theo Ban Tổ chức lễ hội chùa Hương thì năm nay số đò được cho phép hoạt động trong vụ mùa lễ hội là 4.395 phương tiện.

Cũng để đảm bảo an ninh trật tự cho lễ hội kéo dài, lớn nhất cả nước này, những ngày đầu năm Công an Hà Nội đã có kế hoạch dẹp nạn cò mồi, chèo kéo du khách du lịch chùa Hương. Ngày trong sáng ngày 10/2, trinh sát Đội Chống tội phạm trên tuyến, địa bàn trọng điểm (Đội 5) Phòng Cảnh sát hình sự đã khống chế, đưa về trụ sở 9 cò mồi đang cắm chốt chào mời khách ở đường Khuất Duy Tiến (quận Thanh Xuân), đường 21B (quận Hà Đông) và thị trấn Tế Tiêu (huyện Mỹ Đức). 9 người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính từ 100.000 đến 300.000 đồng theo nghị định 167 về hành vi gây rối trật tự công cộng.

Ẩu đả tại lễ hội chùa Hương 2016

Dù vụ việc không quá nghiêm trọng, thế nhưng nó vẫn thu hút nhiều sự quan tâm và bình luận từ phía người xem.

Thanh niên thiếu kiềm chế, đánh nhau giữa dòng người đi lễ

Theo người đăng tải clip chia sẻ thì vụ việc xảy ra tại khu du lịch chùa Hương (Hà Nội). Từ những xích mích nhỏ mà 2 nam thanh niên đã không thể kiềm chế cảm xúc mà đuổi đánh nhau giữa dòng người cực đông đang đi lễ du lịch chùa Hương.

Dù không quá nghiêm trọng và nhanh chóng được xử lý, thế nhưng vụ này cũng đã phần nào ảnh hưởng tới nhiều người xung quanh.

Giữa một dòng người đi lễ du lịch chùa Hương quá đông như vậy, nếu xảy ra một vụ lộn xộn, gây mất trật tự thì sẽ rất dễ ảnh hưởng tới tâm lý đám đông.

Nhiều trường hợp còn khiến đám đông lo lắng, gây hoảng loạn và thậm chí là khiến sự việc vượt quá tầm kiếm soát. Hậu quả thì khó lòng có thể đoán trước được.

Du lịch chùa Hương tu bổ gác chuông sai quy định

Ngay khi xuống kiểm tra hạng mục Hương Nghiêm pháp đường, Cục Di sản đã yêu cầu Sở VH-TT Hà Nội phải rà soát quá trình xây dựng và báo cáo lên trên. 

Bên cạnh đó, Cục cũng yêu cầu Sở rà soát toàn bộ di tích cấp quốc gia này để báo cáo thêm về các sai phạm khác nếu có. Hiện theo thông tin từ Sở VH-TT Hà Nội, gác chuông chùa Thiên Trù cũng là một hạng mục được tu bổ không đúng quy trình của ban quản lý khu du lịch chùa Hương.

Theo thỏa thuận tại Văn bản số 2837/BVHTTDL-DSVH, Cục Di sản cho phép tu bổ gác chuông chùa Thiên Trù, bao gồm các nội dung: gia cố nền, lát lại nền bằng gạch Bát 30 cm x 30 cm, bảo quản và tái sử dụng các chân tảng; tu bổ hệ kết cấu gỗ và các chi tiết trang trí mái theo điều kiện kỹ thuật hiện trạng chống mối và phòng cháy chữa cháy. 

Cũng tại văn bản này, Bộ yêu cầu Sở VH-TT-DL Hà Nội (nay là Sở VH-TT) hướng dẫn thực hiện bao che phục vụ thi công và việc thành lập Hội đồng đánh giá di tích sau hạ giải, nhằm lựa chọn, bảo tồn tối đa các cấu kiện gốc của công trình. “Tuy nhiên, chúng tôi chưa được mời mà công trình đã hạ giải xong từ lâu”, cán bộ di sản Sở VH-TT Hà Nội cho biết.

Theo một chuyên gia di sản có mặt tại hiện trường, mới chỉ nhìn bằng mắt thường đã có thể thấy nhiều cấu kiện cũ của gác chuông được thay hoàn toàn bằng cấu kiện mới. Điều này không đúng với nguyên tắc của trùng tu di sản. Theo nguyên tắc trùng tu, các cấu kiện cũ cần được tận dụng tối đa để có thể giữ được tính nguyên gốc của di sản tốt nhất.

PGS-TS Phạm Mai Hùng, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia, cho biết cách đây hơn 10 năm du lịch chùa Hương đã trở thành điểm nóng về việc xây dựng trái phép ở di tích. Khi ấy có tới 42 ngôi chùa được tự ý xây dựng trong khu vực chùa Hương. Mới đây nhất, sai phạm trong xây dựng Hương Nghiêm pháp đường đã được nhiều báo thông tin.

Khắc phục sai phạm trong kiến trúc du lịch chùa Hương

Ngày 15.1, tại Hà Nội diễn ra cuộc họp bàn về cách xử lý việc xây dựng, tu bổ trái luật tại khu vực chùa Hương, H.Mỹ Đức, Hà Nội.

Tham dự gồm đại diện Sở VH-TT Hà Nội, Cục Di sản và Thanh tra Bộ VH-TT-DL, đại diện H.Mỹ Đức và một số nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, sư thầy Thích Minh Hiền, trụ trì chùa Hương, đã không đến dù được mời. Hai sai phạm mới được phát hiện tại chùa Hương là tòa Hương Nghiêm pháp đường xây dựng không phép, tu bổ tháp chuông chùa Thiên Trù (thuộc cụm danh thắng chùa Hương) không đúng thỏa thuận được mổ xẻ trong cuộc họp này.

Các nhà khoa học đề nghị đập bỏ những con thú này - Ảnh: Quế Nguyễn

Không phù hợp là phải thay hoặc đập bỏ

Về việc tu bổ gác chuông, Phòng Quản lý di sản thuộc Sở VH-TT Hà Nội cho rằng một số cấu kiện mới của gác chuông đã được sơn bằng sơn PU không phù hợp. Một số cấu kiện cũ khác đã mục ruỗng không thể sử dụng được. Chân tảng cũ cũng đã bị sứt vỡ. “Tôi đề nghị bỏ hoàn toàn phần sơn không phù hợp với kiến trúc này, trả lại màu gỗ tự nhiên. Phần chân tảng mới đề nghị được sửa theo mô típ hoa sen truyền thống”, ông Ngọc Long - đại diện Phòng Quản lý di sản - đề nghị. Các cấu kiện cũng được đề nghị xem xét nếu không dùng được sẽ tiêu hủy đúng quy trình, còn lại đưa vào phòng truyền thống trưng bày. Đơn vị này cũng đề nghị xem xét trách nhiệm cá nhân ở địa phương.

Trong khi đó, đề nghị của Ban Quản lý (BQL) di tích danh thắng Hà Nội lại tập trung vào sai phạm ở tòa nhà xây không phép Hương Nghiêm pháp đường. Với tòa nhà này, BQL đề xuất phải giảm bớt diện tích sân lát đá bằng cách trồng cây. Một số con thú (gắn ở những chỗ thoát nước), lan can với họa tiết không phù hợp được yêu cầu thiết kế lại. Các tháp đá mô phỏng được bày và gắn xung quanh tòa nhà phải bỏ đi. Công trình này cũng được yêu cầu thay đổi màu sơn, từ vàng và đỏ nâu đậm chuyển thành màu ghi để giảm độ nặng của nó trong không gian.

PGS-TS Phạm Mai Hùng, Ủy viên Hội đồng di sản quốc gia, cũng đồng ý với việc loại bỏ hoàn toàn các con thú đá tại kiến trúc Hương Nghiêm pháp đường. “Những con thú này lặp lại giống với loại thú tôi thấy ở mộ ông vua triều Minh, Trung Quốc. Nó cho thấy người làm không hiểu mấy về kiến trúc Việt. Các tháp đá để dày đặc và không phù hợp cũng nên bỏ”, ông nói.

GS Trần Lâm Biền cho rằng cần phải thay các mảng chạm trên chân tảng gác chuông. Về các tháp nhỏ được đặt ở Hương Nghiêm pháp đường, ông Biền nói cần phải bỏ đi vì đây là tháp Bích Chi, đặt tháp dưới chân một khu nhà ăn như vậy theo ông không hợp với giáo lý nhà Phật. Về các con thú gắn máng nước, theo ông Biền, nên bỏ đi hết.

Các đề xuất của nhà nghiên cứu và quản lý dường như khá trùng hợp. Ông Trần Thành, Phó cục trưởng Cục Di sản, đồng ý với hầu hết các ý kiến trên. Ông cho rằng nhiều yếu tố kiến trúc tại hai công trình sai phạm mang yếu tố ngoại lai. Chỉ may mắn là các sai phạm này tuy có ảnh hưởng tới kiến trúc, môi trường, song chưa chạm tới trục văn hóa của di tích.

Kiểm điểm cá nhân, trách nhiệm địa phương

Tại hội nghị, PGS-TS Phạm Mai Hùng nói nhiều về các vi phạm nhiều lần tại chùa Hương. Năm 2011, người ta đã xây hai cái tháp mới ở chùa Thiên Trù. Rồi giờ đến Hương Nghiêm pháp đường. Các công trình này không cùng hệ thống, chúng mọc lên đối lập nhau. “Trong một diện tích không rộng, mà vi phạm rất dày. Chúng ta thực sự đã có lỗi vì nhiều năm để công trình bị xâm hại, cả về kiến trúc lẫn môi trường. Chứng tỏ luật di sản trong chừng mực nào đó chưa đi vào đời sống công dân”, ông nói.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội lại nói về việc cần nâng cao quản lý nhà nước với các di tích. Trước đây, trên địa bàn Hà Nội, chùa Tảo Sách cũng đã làm sai phép. Chính vì thế, vị đại diện này cho biết việc xây dựng hiện vẫn “treo” thanh quyết toán và hoàn công. “Phải làm rõ trách nhiệm về quá trình đầu tư”, vị đại diện nói. Bà Khánh, đại diện Ban Tôn giáo TP cũng lên tiếng cảnh báo về các công trình tôn giáo sai phạm trên địa bàn Hà Nội. Nó cho thấy việc quản lý xây dựng, tu bổ chưa chặt chẽ.

Ông Trương Minh Tiến, Phó giám đốc Sở VH-TT Hà Nội, cho rằng từ nay đến mùa lễ hội chùa Hương không còn lâu nữa. Vì thế, điều gì làm được ngay thì phải làm luôn. H.Mỹ Đức khẩn trương chủ trì phối hợp để lập phương án “phẫu thuật” các kiến trúc sai phạm này.

Mách bạn mẹo du lịch chùa Hương đầu xuân 2016

Lễ hội chùa Hương diễn ra trên địa bàn xã Hương Sơn, trong địa phận huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Ngày mồng sáu tháng giêng là khai hội. Lễ hội thường kéo dài đến hạ tuần tháng 3 âm lịch. Vào dịp lễ hàng triệu phật tử cùng du khách khắp 4 phương lại nô nức trẩy hội chùa Hương. Hành trình về một miền đất Phật - nơi Bồ Tát Quan Thế Âm ứng hiện tu hành, để dâng lên Người một lời nguyện cầu, một nén tâm hương, hoặc thả hồn hòa quyện với thiên nhiên ở một vùng rừng núi còn in dấu Phật.

Đỉnh cao của lễ hội là từ rằm tháng riêng đến 18 tháng hai âm lịch. Ngày này vốn là ngày lễ khai sơn (lễ mở cửa rừng) của địa phương. Đến nay nghi lễ "mở cửa rừng" hàm chứa ý nghĩa mới - mở cửa chùa.

Lễ hội chùa Hương trong phần lễ thực hiện rất đơn giản. Trước ngày mở hội một ngày, tất cả các đền, chùa, đình, miếu đều khói hương nghi ngút, không khí lễ hội bao trùm cả xã Hương Sơn.

Xã Hương Sơn là xã sở tại trực tiếp quản lý các tuyến du lịch. Trước khi vào chùa, du khách phải nghỉ lại ở các làng quanh bến Đục, bến Yến. Vì thế đi hội chùa Hương du khách dễ có dịp hòa mình vào không khí của hội làng truyền thống.

Ở trong chùa Trong có lễ dâng hương, gồm hương, hoa, đèn, nến, hoa quả và thức ăn chay. Lúc cúng có hai tăng ni mặc áo cà sa mang đồ lễ chay đàn rồi mới tiến dùng đồ lễ lên bàn thờ. Trong lúc chạy đàn, hai vị tăng ni múa rất dẻo và đẹp mắt qua những động tác ít thấy ở mọi nơi. Từ ngày mở hội cho đến hết hội, chỉ thỉnh thoảng mới có sư ở các chùa trên đến gõ mõ tụng kinh chừng nửa giờ tại các chùa, miếu, đền. Còn hương khói thì không bao giờ dứt. Về phần lễ có nghiêng về "thiền". Nhưng ở chùa ngoài lại thờ các vị sơn thần thượng đẳng với đủ màu sắc của đạo giáo. Đền Cửa Vòng là "chân long linh từ” thờ bà chúa Thượng Ngổn, là người cai quản cả vùng rừng núi xung quanh với cái tên là "tì nữ tuý Hồng" của sơn thần tối cao. Chùa Bắc Đài, chùa Tuyết Sơn, chùa Cả và đình Quân thờ ngũ hổ và tín ngưỡng cá thần.

Như vậy, phần lễ là toàn thể hệ thống tín ngưỡng gần như là cả một tổng thể tôn giáo ở Việt Nam; có sự sùng bái tự nhiên, có Đạo, có Phật và có cả Nho. Những tính chất tôn giáo có phần bị tình yêu thiên nhiên, tinh yêu nam nữ, tình cảm cộng đồng… tràn đầy chất thẩm mỹ vừa thanh cao, rất trần tục lấn đi. Trẩy hội chùa Hương vì cả tâm hồn và thể xác đều được đắm sâu vào trong mây ngàn cỏ nội. Ngày hội, làng tổ chức rước thần từ đền ra đình. Cờ trống đi trước dàn nhạc bát âm kế theo, trai thanh gái lịch phù kiệu, ông già bà cả thành tâm tiễn thần. Không khí ấy làm tâm linh mọi người sảng khoái. Trong lễ hội có rước lễ và rước văn. Người làng dinh kiệu tới nhà ông soạn văn tế, rước bản văn ra đền để chủ tế trịnh trọng đọc. điều khiển các bô lão của làng làm lễ tế rước các vị thần làng.

Trong suốt những ngày hội là sự nồng nhiệt của tuổi trẻ, là sự thành kính của các bậc cao niên, là sự hoan hỷ mà nam phụ lão ai ai cũng có phần riêng của mình.

Lễ hội chùa Hương là nơi hội tụ các sinh hoạt văn hóa dân tộc độc đáo như bơi thuyền, leo núi và các chiếu hát chèo, hát văn …

Vào những ngày tổ chức lễ hội, chùa Hương tấp nập vào ra hàng trăm thuyền. Nét độc đáo của hội chùa Hương là thú vui ngồi thuyền vãng cảnh lạc vào non tiên cõi Phật. Chính vì vậy, nói đến chùa Hương là nghĩ đến con đò - một dạng của văn hóa thuyền của cư dân Việt ngay từ thuở xa xưa. Và đến nay, ngày hội bơi thuyền ở chùa Hương luôn tạo cảm hứng mãnh liệt cho người đi hội.

Rời con thuyền, giã từ sông nước, con người được hòa nhập vào núi vãn cảnh chùa chiền và bắt đầu hành trình mới - hành trình leo núi. Leo núi chơi hang, chơi động lý thú vui nước đông đảo mọi người tham gia và hưởng ứng.

Trong không khí linh thiêng của ngày hội. Ở bất cứ chỗ nào như sân chùa, sân nhà tổ, hình thức hát chèo đò đều được thực hiện. Các vãi có giọng hay đứng dậy làm động tác chèo đò và hát những đoạn văn trên sáu dưới tám liên quan đến tích nhà Phật. Đây là một sinh hoạt rất được các vãi hâm mộ.

Có thể thấy, trẩy hội chùa Hương không chỉ dừng lại ở chốn Phật đài hay bầu trời - cảnh bụt, mà trước hết là do ở sự tiếp xúc - hòa nhập huyền diệu giữa con người trước thiên nhiên cao rộng. Đó là vẻ đẹp lung linh của sông nước, bao la của đất trời, sâu lắng của núi rừng, huyền bí của hang động… Và dường như đất - trời, sông núi đẹp hơn nhờ tài sáng tạo hình tượng - trí tưởng tượng này lòng nhân ái của con người.

Quan niệm lưỡng hợp biểu hiện ở thế đối ứng hai hiện tượng, hai phạm trù khác nhau mà bên nhau, làm cho cuộc hành trình về nơi thờ Phật dù có lúc vất vả nhưng vẫn đem lại sự cân bằng trong tâm thức và thể lực cho du khách.

Trẩy hội chùa Hương là hành động giải tỏa hòa hợp giữa thực và mơ, tiên và tục - thực là nền tảng, mơ là uất vọng - trên cái nền mùa xuân tươi sáng mà con người Việt Nam chất phác, nhân ái thuở xưa cảm nhận hành động và trao truyền.